กอนกวย กับการเดินทาง: ผมคิดว่า “การจัดการชุมชนสู่ความยั่งยืนได้ ต้องมาจากความคิดและการลงมือทำจากคนในชุมชนเอง...เป็นหลัก”

"โนนแกด" สูงวัยเข้มแข็ง กับการสร้างสุขให้กับชุมชน

โดย : ขวัญชิต โพธิ์กระสังข์

หลายครั้งหลายคราวที่ได้เดินทาง ผมคิดว่ามันเป็นประสบการณ์อันท้าทายและงดงามเสมอ เพราะทำให้ได้พบเห็นเรื่องราว ได้พบเจอผู้คน ได้เรียนรู้สิ่งสิ่งรอบข้างใหม่ ๆ ร่วมกับชุมชนและผู้คนนั้น ๆ จึงได้เก็บเกี่ยวเรื่องราวระหว่างทางเหล่านั้น เพื่อเป็นบทเรียนและประยุกต์ใช้กับตัวเองและสังคมต่อไป

และคราวนี้ก็ไม่ต่างกันนัก ได้มีโอกาสไปร่วมเรียนรู้กับชุมชนที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนาน มีตำนานให้น่าค้นหาไม่น้อย และมีสภาพแวดล้อมที่เอื้อประโยชน์ในการประกอบอาชีพต่างๆ อย่างยิ่ง รวมไปถึงมีการจัดการชุมชนอันจะนำไปสู่ความเป็น “ชุมชนเข้มแข็งและจัดการตนเองได้อย่างยั่งยืน”

หลายคนคงเคยได้ยินคำว่า “ชุมชนจัดการตนเอง” แต่จะมีสักกี่มากน้อยที่เข้าใจและรู้กระบวนการที่จะมาถึงคำนี้ได้ ว่าเขามีกระบวนการอย่างไรกันบ้าง และหนึ่งในชุมชนที่จะเอ่ยถึงนี้คือ “บ้านโนนแกด” หมู่ที่ ๖ ตำบลทุ่ม อำเภอเมือง จังหวัดศรีสะเกษ

ถ้าเอ่ยถึงบ้านโนนแกด หลายคนหลายท่านคงคุ้นชื่อกันบ้างไม่มากก็น้อย เพราะที่นี่คือ พื้นที่เก่าแก่ที่มีเกจิอาจารย์ชื่อดังอยู่ นั่นคือ “หลวงปู่เกลี้ยง” ที่มีศิษยานุศิษย์ทั้งใกล้และไกลต่างเคารพนับถือกัน แต่ที่นี่นอกจากวัดแล้ว ชุมชนแห่งนี้ก็มีการจัดการชุมชนที่น่าติดตามและมีเสน่ห์ไม่น้อยเลย

นายอำเภอเมืองศรีสะเกษ กับภาพผู้นำชุมชนบ้านโนนแกด

“ชาวบ้านเรา พูดจากันด้วยภาษาลาวศรีสะเกษ ออกสำเนียงแข็ง ๆ เดิมทีเป็นชุมชนที่มีชาวเยออยู่มาก่อน เพราะคำว่าโนนแกดเอง เป็นคำผสมของสองสำเนียง คำว่า “โนน” ก็คือ พื้นที่สูง ที่เนิน และคำว่า “แกด” เป็นคำภาษาเยอ ที่หมายถึง เล็ก,น้อย,ไม่ใหญ่ ที่มาของชุมชนเราจึงหมายถึง เป็นหมู่บ้านเนินเล็ก ๆ” คำแนะนำจาก ชยาภัสร์ อุดด้วง สภาผู้นำชุมชนแห่งบ้านโนนแกด เล่าให้ฟังเป็นเบื้องต้น

ความสะอาดตา ทำให้น่าชื่นชม

ชุมชนแห่งนี้แม้ว่าจะเป็นชาวเยอ ซึ่งเป็นหนึ่งในสี่ของชาติพันธุ์ในจังหวัดศรีสะเกษ แต่ปัจจุบันนี้กลับสื่อสารกันด้วยภาษาไทอีสานแล้วทั้งสิ้น และแห่งนี้ก็จัดว่าเหมาะสมกับการเป็นหมู่บ้านจัดการท่องเที่ยวเลยได้เลยทีเดียว เพราะความสะอาดตาตามข้างทาง ทุกมุมถนนและตัวอาคารบ้านเรือน ไม่เว้นแม้กระทั่งวัดและโรงเรียนที่ดูสะอาดและสบายตา ตามรั้วหน้าบ้านก็มีผักพื้นบ้านที่เจ้าของบ้านตั้งใจปลูกใส่กระถางเก่าที่แตกบ้าง ปลูกใส่วัสดุเหลือใช้บ้างเพื่อเอาไว้กินและแบ่งปันกัน ความร่มรื่นของแมกไม้ริมถนนก็ชวนให้จิตใจคิดเพลิน ๆ ส่วนรอบๆหมู่บ้านก็มีลำน้ำห้วยแฮด ที่สามารถเป็นแหล่งน้ำตลอดฤดูกาลของเกษตรกรรมที่นี่ รวมถึงมีฝายชะลอน้ำด้วย

“หลายโครงการ หลายงบประมาณที่ชุมชนบ้านโนนแกด หมู่ที่ ๖ ของเราได้ ก็จะนำเข้าสู่ สภาผู้นำชุมชนบ้านโนนแกดพิจารณาร่วมกัน ส่วนมากเราก็จะนำมาพัฒนาและส่งเสริมในเรื่องความเป็นอยู่และเครื่องอุปโภคบริโภคที่เราคิดว่าเป็นปัญหาของพวกเราเอง เช่น ระบบประปาน้ำดื่ม การจัดการขยะ และอื่นๆที่ชุมชนร่วมกันคิดขึ้น เราไม่เน้นการทำถนนหนทางครับ” ประภาส พรหมประดิษฐ์ ผู้ใหญ่บ้านโนนแกด หมู่ที่ ๖ เล่าให้ฟังถึงการจัดการชุมชนและงบประมาณที่ได้รับมาเพื่อพัฒนาชุมชน

นายอำเภอเมืองศรีสะเกษ รับการต้อนรับจากผู้นำชุมชนบ้านโนนแกด หมู่ที่ ๖ และชาวบ้าน

และคำว่า “สภาผู้นำชุมชนบ้านโนนแกด” ก็คือ กลุ่มบุคคลที่อาสาเข้ามาทำงานเพื่อชุมชน ที่ไม่ใช่เพียงแค่คณะกรรมการหมู่บ้านจำนวน ๙ คน ๑๓ คน หรือ ๑๕ คนเท่านั้น แต่ที่นี่ คือผู้ที่อาสา ซึ่งมาจากคณะกรรมการหมู่บ้าน พระสงฆ์ ครู ปราชญ์ ผู้รู้ กลุ่มต่างๆ และที่สำคัญ สภาผู้นำชุมชนบ้านโนนแกดมีจำนวน ๖๖ คน ส่วนมากคือกลุ่มผู้สูงอายุ ที่อาสาเข้ามาทำงานเพื่อชุมชน

“รู้สึกว่า ตั้งแต่เราได้ขับเคลื่อนงานชุนชมด้วยกันมา โดยมีสภาผู้นำชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมแบบนี้ อบอุ่นมาก เพราะว่าก็มีแต่ผู้สูงอายุ และก็ล้วนมีสำนึกที่ดีด้วยกันทั้งนั้น ซึ่งก่อนหน้านี้ไม่ค่อยได้มีกิจกรรมร่วมกันหรือได้พูดคุยกันมากขนาดนี้เลย โดยเฉพาะมีการขับเคลื่อนเรื่องความสะอาด เรื่องการจัดการขยะ ยิ่งได้มีโอกาสได้เห็น ได้รู้ ได้พูดคุยกันบ่อยขึ้น ทำกิจกรรมร่วมกัน มีการจัดการขยะที่เป็นระเบียบมากขึ้น รวมถึงมีการปลูกผักปลอดสารเคมีด้วย” พินิจ ทรงกลด วัย ๖๒ ปี สภาผู้นำชุมชนบ้านโนนแกด หมู่ที่ ๖ คุ้ม ๑ ทิวาไสยาสน์ ให้ข้อมูลด้านความอบอุ่นของชุมชนที่มีการร่วมกันขับเคลื่อนชุมชนด้วยกัน

สอดคล้องกับที่คุณแม่ทองศรี กุมภะกะ วัย ๗๘ ปี ได้ให้ข้อมูลว่า “วันประชุมหรือวันจัดกิจกรรมต่าง ๆ แต่ละคนก็มีแต่พืชผักและอาหารที่ตัวเองปลูกไว้ตามหน้าบ้านและสวนเอามาแบ่งปันกันกิน ชุมชนมีการทำงานร่วมกัน ทำให้ได้เจอกันบ่อยขึ้นมาก และการเจอกันบ่อย ๆ ทำให้เรามีโอกาสพัฒนาหมู่บ้านเรามากขึ้นด้วย”

โดยในการดำเนินกิจกรรมนั้น ก็จะได้มีผู้นำระดับสูงเข้ามาให้กำลังใจ เป็นพลังหนุนเสริมให้กับคณะทำงานชุมชนอยู่อย่างต่อเนื่อง และหนึ่งในพลังสำคัญที่พูดถึงนี้ก็คือ นายอำเภอเมืองศรีสะเกษ

“ประทับใจตั้งแต่เลี้ยวรถเข้ามาแล้ว เห็นชุมชนเป็นระเบียบเรียบร้อยดี ถึงแม้ว่าจะไม่มีรั้วคอนกรีตหรือสิ่งที่จะต้องลงทุนเยอะๆ แต่หมู่บ้านนี้กลับมีความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อย เมื่อบ้านสะอาดคนอยู่ก็มีความสุข ผู้คนที่ผ่านไปผ่านมาก็ชื่นชมยินดีด้วย จัดว่าเป็นชุมชนแนวหน้า ที่ดำเนินการสร้างสุขให้กับหมู่บ้าน

และสิ่งหนึ่งที่ชุมชนเราได้โดยไม่รู้ตัวคือความรัก ความสามัคคี ความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของพี่น้อง ถือว่าเราทำในสิ่งที่ดีที่สามารถดึงชาวบ้านมาทำสิ่งดีๆให้กับชุมชนเราเอง สิ่งที่ทำให้เรามีความสุขได้นั้นก็มาจากสิ่งที่ชาวบ้านเราเองสร้างเอง ชาวบ้านโนนแกดทำได้ดีมาก ที่ยืนหยัดด้วยตัวพวกเราเอง นั่นคือความยั่งยืนที่พวกเรามี ในเมื่อพวกเราเข้มแข็งแล้ว ปัญหาต่างๆก็จะลดลงไปเอง เพราะพวกเรามีความพร้อมเพรียงกัน

และถือว่าเป็นชุมชนต้นแบบในการจัดการชุมชนปลอดขยะ ความสะอาด และผมจะเอาชุมชนนี้เป็นกรณีศึกษา แล้วจะขยายการดำเนินการแบบชุมชนนี้ต่อไปยังชุมชนอื่น ตำบลอื่น ๆ ในอำเภอเมืองศรีสะเกษของพวกเรา” นพ พงศ์ผลาดิสัย นายอำเภอเมือง จังหวัดศรีสะเกษ ได้กล่าวให้กำลังใจในครั้งเมื่อมาร่วมกิจกรรมเกี่ยวกับการจัดการขยะของชุมชน

ในการประชุมประจำเดือน นายอำเภอเมืองศรีสะเกษ ก็ได้เปิดโอกาสให้ชุมชนบ้านโนนแกดหมู่ที่ ๖ นี้ นำผลงานที่ได้ดำเนินการเกี่ยวกับการจัดการชุมชนและความน่าอยู่ของชุมชนนำเสนอต่อที่ประชุมผู้นำชุมชนทั้งอำเภอ สร้างความปีติยินดีให้กับชุมชนที่ทางผู้นำให้ความสำคัญกับชุมชนแห่งนี้ด้วย

นอกเหนือจากการจัดการด้านขยะแล้ว ความเข้มแข็งของสภาผู้นำชุมชนที่มีผู้สูงอายุเป็นสมาชิกอยู่เป็นจำนวนมากนั้น ก็ถือว่าเป็นผลดี มีการขยับขยายงานผู้สูงอายุด้านอื่น ๆ อีกด้วย โดยกำลังจะเปิด “โรงเรียนผู้สูงอายุ” ในระดับตำบลขึ้น และกำหนดให้บ้านโนนแกดเป็นชุมชนนำร่องในการเปิดการเรียนการสอนในปีการศึกษา ๒๕๖๑ ในเร็ววันนี้

“ในเร็ววันนี้ จะมีการเปิดทำการเรียนการสอนหลักสูตร โรงเรียนผู้สูงอายุขึ้น โดยจะเป็นของสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย เขาจะมาเปิดโรงเรียนที่บ้านเรา เอาชุมชนบ้านเราเป็นหลักไว้ก่อน เขาบอกว่าเป็นชุมชนที่เข้มแข็งจัดการได้ และสามารถพึ่งตนเองได้ด้วย

และก็จะมีการใช้พื้นที่บ้านเราในการประชุมหัวหน้าส่วนราชการสัญจรในเร็ววันนี้ด้วย ซึ่งก็ถือว่าเป็นเรื่องที่ดีที่บ้านเราเป็นได้มีโอกาสต้อนรับผู้นำต่าง ๆ จำนวนมาก ถือเป็นการเปิดหมู่บ้าน ประชาสัมพันธ์หมู่บ้านเราไปด้วย แม้ว่าจะต้องทำงานหนักขึ้นบ้างแต่เราก็ทำงานในหน้าที่ ๆ ที่เราทำเป็นปกติอยู่แล้ว ไม่ได้ทำนอกเหนือจากที่เรามี” ชยาภัสร์ อุดด้วง สภาผู้นำชุมชนแห่งบ้านโนนแกด พูดถึงความประทับใจที่ชุมชนจะได้ต้อนรับหัวหน้าส่วนราชการระดับต่าง ๆ ที่บ้านเกิดตัวเอง

นี่จึงเป็นอีกหนึ่งชุมชนตัวอย่างที่ จัดการชุมชนตัวเองด้วยการคิดหาปัญหาแล้วร่วมกันหากิจกรรมต่างๆมาแก้ไขปัญหาเหล่านั้น ผ่านมติของสภาผู้นำชุมชน ที่แม้ว่าจะมีแต่ขุมกำลังผู้สูงวัย แต่นั่นก็ไม่ใช่ปัญหาเพราะว่าทุกอย่างล้วนนำไปสู่การเป็น ชุมชนที่น่าอยู่ของตัวเอง และที่สำคัญไปกว่านั้น ชุมชนแห่งนี้มีบริบทที่ห้อมล้อมด้วยลำน้ำห้วยแฮด หากถ้าจะจัดการชุมชนเพื่อนำไปสู่การเป็นชุมชนแห่งการท่องเที่ยวเชิงเกษตรหรือวัฒนธรรมก็คงทำได้ไม่ยากนัก เพราะความเอาใจใส่ของผู้คนในชุมชน

น่าชื่นชมและให้กำลังใจให้กับการทำงานเพื่อชุมชนตัวเอง อันจะเป็นชุมชนที่น่าอยู่และเข้มแข็งต่อไป

นี่ล่ะ “ชุมชนน่าอยู่บ้านโนนแกด” หมู่ที่ ๖ ตำบลทุ่ม อำเภอเมือง จังหวัดศรีสะเกษ

สามารถติดตามคลิปวีดิโอ #นักข่าวพลเมือง ในตอน #โนนแกดจัดการตนเอง
โดย #กลุ่มอนุรักษ์วัฒนธรรมกวยตำบลโพธิ์กระสังข์ (ขวัญชิต โพธิ์กระสังข์)

https://www.facebook.com/citizenthaipbs/videos/2099699036725291/?hc_ref=ARSYSOipAUpEDolYTlv7ixeNhZio6RU7wobFgNYC4B-7l3P5Z-kNk8tQxTmrujHaveI